Normaal gesproken worden meervallen (Silurus glanis) niet aangetroffen aan de zeezijde van het Haringvliet omdat het water daar te zout is. Het aangetroffen exemplaar is hier zeer waarschijnlijk terecht gekomen tijdens het spuien van zoetwater vanuit het Haringvliet naar de Noordzee.

De Haringvlietsluizen voeren zo’n dertig procent van het rivierwater uit Nederland af naar de Noordzee. Hiervoor worden de sluizen tweemaal per dag, tijdens eb, geopend. Zoetwatervissen, zoals de aangetroffen meerval, kunnen hierdoor verrast worden en in zee belanden. De meerval moet diezelfde ochtend, toen het water zijn laagste stand bereikte, in de geul gestrand zijn. In eerste instantie leek de meerval dood te zijn, na besprenkeling met water begonnen de kieuwen echter te bewegen. Later op de dag is het dier door andere voorbijgangers met behulp van een groot net teruggebracht naar het water, en weggezwommen. Achteraf gezien was het beter geweest om de meerval aan de rivierzijde van het Haringvliet terug te zetten. In zout water heeft deze zoetwatervis weinig kans om te overleven.

De (Europese) meerval wordt de laatste jaren steeds vaker in de Nederlandse rivieren aangetroffen, maar individuen zo groot als dit exemplaar zijn zeer zeldzaam. Zo werd op 23 mei 2007 in de Maas bij Linne een meerval van twee meter lengte en een gewicht van 65 kilogram gevangen. Dieren van dit formaat moeten de respectabele leeftijd van 20 tot 30 jaar bereikt hebben.

De gestrande meerval illustreert de problematiek van het thans afgesloten Haringvliet. De Haringvlietdam beperkt enerzijds de migratiemogelijkheden voor trekvissoorten als zalm en paling die vanuit zee het zoete water op willen trekken om zich voort te planten of op te groeien. Deze vissen richten zich op zoetwaterstromen en worden door de aanwezigheid van de Haringvlietdam en het onnatuurlijke spuiregime in hun optrek belemmerd. Hiernaast zorgt de dam voor een harde scheiding van zoet en zout water waardoor zoetwatervissen die zich in de buurt van de spuikokers begeven het risico lopen in zout water terecht te komen. Eenmaal uitgespuid aan zeezijde zijn de overlevingskansen en kansen om terug te zwemmen naar het zoete water gering.

De nieuwe regering heeft het voorgenomen besluit om de sluizen op een kier te zetten (het zogenaamde “kierbesluit”) teruggedraaid, dit tot protest van diverse natuurorganisaties. Ook uit Europa zijn er bezwaren, er zijn immers internationale afspraken gemaakt en investeringen gedaan om de vismigratiemogelijkheden in de Rijn en Maas te vergroten en zo populaties van soorten als zalm en paling weer overlevingsmogelijkheden te geven. Het kieren van de Haringvlietdam, een van de belangrijkste ingangen van deze riviersystemen, is van groot belang voor het slagen van deze gezamenlijke inspanning.

foto’s: Jeanne Soetens (openingsfoto) en Annemarie van Diepenbeek (overige)

(bron: duikeninbeeld.tv)

Het lek ontstond eind april 2010 na een explosie op een booreiland en was pas half juli gedicht. In september was alle methaan al opgegeten door de bacteriën. De onderzoekers hadden niet verwacht dat het zo snel zou gaan. Uit eerder onderzoek bleek al dat andere soorten bacteriën zich op het gelekte propaan, ethaan en een deel van de ruwe olie hadden gestort. Dat werd mede mogelijk gemaakt door de chemicaliën die op de olie werden gespoten, om te zorgen dat de olie in kleinere deeltjes uiteenviel. De gevolgen van de olieramp in de Golf van Mexico waren enorm: in 87 dagen liep een hoeveelheid olie van circa vier miljoen vaten olie de zee in. De stranden van Amerikaanse kuststaten raakten vervuild en ook op zee dreven grote vlekken olie. Daarnaast kwamen verschillende soorten gassen vrij, zoals methaan, die slecht waren voor het zuurstofgehalte van het water.

Bron: waarmaarraar.nl

Aanleiding duikexpeditie

In de pas verschenen serie Natura 2000 wordt de Doggersbank beschreven als een bijzonder gebied in de Noordzee. “De fauna ten Noorden van de Doggersbank verschilt aanmerkelijk met die van de zuidelijke Noordzee”. Gerenommeerde organisaties als Greenpeace, Stichting De Noordzee, Vereniging Kust & Zee en IMARES Wageningen zijn van mening dat de Doggersbank zo snel mogelijk moet worden aangewezen als beschermd natuurgebied. Het staat al op ‘de lijst’ van de EU, maar de daadwerkelijke wet- en regelgeving laat zoals het er nu naar uit ziet nog jaren op zich wachten. Vissers zeggen weinig waarde te hechten aan de Doggersbank als visgrond.

Het team Duik de Noordzee schoon en een groep gerenommeerde marien biologen zijn gemotiveerd om middels de duikexpeditie de Doggersbank zichtbaar te maken en verder onder de aandacht te brengen. Het kan henzelf en betrokken en invloedrijke organisaties helpen om nog meer invloed te kunnen uitoefenen op het met spoed beschermen van dit bijzondere gebied in de Noordzee.

Verschillende Habitats

Er zijn drie verschillende habitats te onderscheiden in het zuidwestelijke deel van de Doggersbank:

1. In het zuidwesten van de Doggersbank zijn diepere delen te vinden. De soortenrijkdom in de diepere sliprijke delen van de Doggerbank is het grootst.
2. Door getijdenstromen, golfwerking en sterke stromingen als gevolg van stormen is er intense watermenging waardoor fijn sediment en organisch materiaal wordt weggespoeld. Dankzij de helderheid en ondiepte dringt er veel zonlicht door op de ondiepe bodem. Diverse bijzondereschelpdiersoorten zijn hier te vinden. Ook is de Doggersbank een van de laatste gebieden in de Noordzee waar de stekelrog nog relatief veel voorkomt.
3. Op de Doggersbank liggen diverse scheepswrakken. Deze vormen een heel bijzondere habitat op de Doggersbank, waar veel hard substraat soorten voorkomen.

In Natura 2000 worden diverse bodemsoorten van de eerste en tweede categorie beschreven, maar geen soorten die leven op of nabij hard substraat. De voornaamste reden is dat monsters vanaf een onderzoeksschip makkelijker te nemen zijn van een zandbodem of uit het veen dan van een stuk hard substraat zoals een wrak. Over het leven op de wrakken op de Doggersbank is weinig bekend. Sinds 1990 (sinds het onderzoek van Bureau Waardenburg) is er overigens helemaal geen onderzoek meer gedaan naar het habitattype op hard substraat in de hele Nederlandse Noordzee.

Doelstellingen

Het expeditieteam wil:

1. De biodiversiteit van de drie habitattypes van de Doggersbank onderzoeken.
2. De resultaten van de expeditie onder de aandacht brengen door het zichtbaar te maken aan breed publiek, d.m.v. foto/film opname en het publiceren van artikelen/verslagen.
3. Organisaties die zich bezig houden met het invoeren van mariene parken in de Noordzee beïnvloeden met onderzoeksresultaten, foto- en filmmateriaal.
4. Direct een bijdrage leveren aan het leefbaar maken / houden van het toekomstige mariene reservaat door vistuig dat een bedreiging vormt voor het onderwaterleven tijdens de expeditie op te ruimen.

MS Mattanja

Het schip dat voor de expeditie wordt gebruikt is de MS Mattanja: een speciaal voor duikers omgebouwd vissersschip. Lengte: 24 meter en breedte: 6 meter 20. Het expeditieteam vertrekt uit de haven van IJmuiden.

Klaas Boereboom heeft de Mattanja in 2009 gekocht om te gaan gebruiken voor het Noordzeewrakduiken. Na een flinke verbouwing beschikt het schip over alle duik- en verblijftsfaciliteiten. Er is een overnachtingscapaciteit voor 15 personen.

Data

De duikexpeditie is gepland van 19 tot en met 26 juni. Gezien de weersonzekerheid op de Noordzee is het mogelijk dat 8 volle dagen op zee niet mogelijk is. De reis wordt dan ingekort of er wordt uitgeweken naar de Waddeneilanden.

Geplande publicaties naar aanleiding van de expeditie

- Documentaire Expeditie Doggersbank

- Boek Duik de Noordzee schoon

- Artikel National Geographic

- Artikelen blad Duiken

- Artikelen Duikmagazine

- Artikelen Wet Web Magazine

- Artikel Onderwatersport

- Artikel kranten

- Bladen NGO’s

- Bladen / publicaties LNV

- Wetenschappelijke artikelen van de betrokken biologen

- Websites

Samen bekijken we de vonst van de duik

Het was koud, nat en druilerig. Interessant gezellig en leerzaam. Afgelopen zaterdag gaf Paul van Pinxteren de praktijk van de specialty onderwaterbiologie. In kleine groep reisde zij af naar “de Beldert” voor een zoetwaterduik en vervolgens naar “Het Koepeltje” voor de zoutwaterduik.

Wil je weten hoe dat was? Kijk dan onder ‘foto’ in het rechtermenu of duik er hier dieper in.